|

Флора ва фаунаи Тоҷикистон

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-27

Сарзамини кӯҳсор будани ҷумҳурии мо ба ҳамагон маълум аст. Фонди замини вай ҳамагй 14,2 млн.га мебашад ва майдонҳои киштбоби кишоварзӣ нисбатан каманд. То солҳои наздик дар ҷумҳурй ҳамагӣ 4,236 млн.га (30% ма-соҳати ҷумҳурӣ) ва аз ҷумла 759 ҳазор га замини обёриша-ванда буд. Масоҳати чарогоҳҳо то 3,6 млн.га ва ҷангалҳо то 1,8 млн.га мерасад. Танҳо 40 ҳазор га заминҳои ҷумҳурӣ барои тайёр кардани хӯроки дурушти ҳайвонот ба максад мувофиқанд. Ба сифати чарогоҳҳои тобистона 1,7 млн. гек-тар замин истифода мешавад. Дар ҷумҳурӣ бештар аз 6000 намуди растаниҳо ва 20 тип наботот ба қайд гирифта шу-дааст. Аз тарафи мутахассисон омӯзиши 5 ҳазор раста-ниҳои гулдиҳанда, қариб 1000 намуди обсабзҳо, бештар аз 1500 намуди замбӯругҳо, 500 намуди ушна ва гайра ба анҷом  расонда  шудааст.  Муқаррар  карда  шудааст,  ки кариб Ю ҷинс ва бештар аз 1000 намуди онҳо танҳо дар территорияи Тоҷикистон хуб нашъу намо меёбанд ё берун аз худуди он хеле кам дучор меоянд. Бештар аз 200 намуди онҳо ба «Китоби сурхи Тоҷикистон» ворид карда шудаанд.
Амалан ҳоло 400 намуди набототи дорувориро аҳолй истифода мебарад. Дар талу теппаҳо бештар аз 100 намуди набототи ғизоӣ ва витаминдор, қариб 60 намуди раста-ниҳои эфирдор, 120 намуди декоративй ва ғайра мерӯяд. Кариб 30% - и флораи табиӣ чун гизои ҳайвонот хизмат ме-кунад.
Захираҳои умумии ашёи хоми дорувории набототй дар чумҳурӣ 4354 т аст, вале на ҳамаи ин микдор то талабгорон мерасад. Масалан, дар водии Зарафшон танҳо 929 т чамъоварй мешавад.
Дар богҳои ботаникии Академияи улуми ҷумҳурй 4500 намуд, Хуҷанд - 2900 намуд, Кӯлоб - 250 намуд, Помир -2000 намуд набототи нодиру маҳаллӣ парвариш карда ме-шаванд. Микдори умумии растаниҳое, ки ба «Китоби сурхи Тоҷикистон» дохил карда шудаанд, ба 226 мерасад, ки ба 126 намуду 52 оила мутаалликанд ва 47 намуди онҳо дору-ворианд.
Олами ҳайвонот (фауна)- и ҷумҳурӣ аз 11 ҳазор сутун-муҳрадорон ва ҳашарот иборат аст. Дар территорияи ҷумҳурии мо 49 намуди моҳй, 2 намуди обхокиҳо, 47 наму-ди хазандагон, 82 намуди ширхорон, 310 намуди паранда-гон ба қайд гирифта шудаанд.
Ба «Китоби сурхи ИДМ» 16 намуди ширхорон, 26 на-муди парандагон, 4 намуди хазанда, 5 намуди моҳиҳо ва бештар аз 45 намуд ҳайвоноти бесутунмуҳраи фаунаи Тоҷикистон дохил карда шудаанд.
Ба максади ҳифзи минбаъдаи олами ҳайвоноти ҷумҳурӣ кариб 1,7 млн. гектар (11,7% - и територияи он) таҳти назо-рати доимӣ карор дода шудааст, ки аз 3 мамнӯъгоҳ (85,74 ҳазор гектар), 14 парваришгоҳ (500 гектар), 24 хоҷагии вар-зишиву шикорӣ (1,1 млн га) ва гайра иборат аст.
Мамнӯъгоҳи аввалини ҷумҳурӣ - «Бешаи палангон» ба шумор меравад, ки омузиши флора ва фаунаи вай с.1932 огоз ёфта буд. Масоҳати ибтидоии барои мамнӯъгоҳ пеш-бинишуда 50 ҳазор га буд.
Сонитар ин масоҳат то 7 ҳазор гектар кам шуд. Соли 1959 масоҳати онро аз нав 41 ҳазор гектар зиёд намуда, ба ихтиёри Кумитаи давлатии ҷангалпарварии ҷумҳурӣ до-данд. Ҳоло вай дар масофаи 40 км масоҳати 49,9 ҳазор гек-тарро ишгол менамояд, ки 16,7 ҳазор гектари он бо ҷангалзорҳо пӯшонида шудааст. Дар обанборҳои мам-нуъгоҳ 20 намуд обхокиҳо дучор меоянд. Дар территорияи он 35 намуд хазандагон, 34 намуд ширхорон, бештар аз 150 намуд парандагонро ба кайд гирифтаанд.
Барои мамнӯъгохи «Ромит» дар нишебиҳои ҷанубии каторкӯҳҳои Ҳисор с.1959 масоҳати бештар аз 16 ҳазор га ҷудо карда шуда буд. Мамнӯъгоҳ дар баландиҳои 1176-3195 м ҷойгир буда, бештар аз 3700 гектараш бо ҷангалзорҳо пушонида шудааст.
Дар мамнӯъгоҳи «Даштиҷум» ҳам, ки масоҳати 19,7 ҳазор га дорад, қариб 3 ҳазор га ҷангалзорҳо мавҷуданд.
Дар ин мамнӯъгоҳҳо бузи кӯҳӣ (морхӯр), гӯсфанди кӯҳии бухороӣ паланг, саги обӣ, хирс, бургут, мори афъӣ, гавазни бухорой ва ғайра нисбатан камшумор мондаанд ва аз ин рӯ ба «Китоби сурх» дохил карда шудаанд.
Парваришгоҳҳои «Искандаркӯл», «Алмосй», «Зоркӯл», «Камаров», «Қаратог», «Зарафшон», «Норак», «Даш-тиҷум», «Чилдухтарон», «Сангвор», «Сарихосор» масоҳати 487,7 ҳазор га доранд, ки ба 3,3%- и территорияи ҷумҳурӣ баробар аст.
Дар нашри аввали «Китоби сурхи Тоҷикистон» (с.1988) 58 намуд ҳайвоноти бесутунмухра, 4 намуд моҳӣ, 21 намуд хазанда, 37 намуд парранда, 42 намуд ширхурон дохил кар-да шуда буд.
Саволҳо

  1. Оид ба майдонҳои корам ва истифодашавандаи ҷумҳурӣмаълумот диҳед.
  2. Флори ва фауна чист?
  3. Флораи маҳалли худро тавсиф намоед?
  4. Оид ба флораи ҷумҳуриямон чӣ медонед?
  5. Бунёди боги ботаникии Помир чӣ аҳамият дорад?
  6. Кадом набототи доруворш ҷумҳуриро медонед?
  7. Таьсиси «Китоби сурх» чӣ аҳамият дорад?
  8. Оид ба фаунаи маҳалли худ маълумот диҳед.
  9. Дар бораи фаунаи Тоҷикистон чӣ медонед?
  10. Мамнӯъгоҳ чист? Парваришгоҳ - чӣ?
  11. Кадом мамнӯъгоҳ ва парваришгоҳҳои Тоҷикистонро медо-нед?
  12. Дар фаъолияти амалии Шумо барои ҳифзи флора ва фау-наи ҷумҳурӣ чи гуна чораҳо андешидан мумкин аст?

Дидан карданд: 2883

Мавзӯъҳои монанд:

Экология - асоси назариявии ҳифзи муҳити зист

Сарватҳои табиӣ ва истифодаи онҳо

​Шароитҳои табиӣ ва таъсири фаъолияти

Шакли баҳисобгирии муҳосиби чист?

Омилҳои экологӣ. Биосфера. Тавсифи умумии биосфера

Ҳолати ҳозираи мухити зист. Манбаҳо ва сарчашмаҳои ифлосшавии атмосфера.

Экология ва саломатии инсон

Таъсири ифлосшавии мухити зист барои саломатии одам.

Проблемаҳои глобалии экалогӣ. Принипҳои самаранок истифода барии захираҳои табии.

Инкишофи техногенез ва омилхои ба он таъсиркунанда дар Точикистон

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: