|

Сахми Ахмади Дониш дар пешрафти фарханги тоҷик

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2016-05-05

Аксари мутафаккирон ва рўшанфикрони мардуми Осиёи Марказӣ аз намояндагони зиёиёни пешқадами Руссия сабақ мегирифтанд. Дар ташаккули ҷаҳонбинии мутафаккири бузурги он солҳо Аҳмади Дониш (1827-1897) таъсири маданияти пешқадами Руссия ниҳоят бузург аст. Аҳмади Дониш дар он замон яке аз фозилтарин фарди Буҳоро ба шумор мерафт. Аҳмади Донишро бо сабаби озодфикриаш таҳқир намуда, «кофираш» ҳонда буданд. Бо вуҷуди ҳамин ҳам донишу маҳорат ва маълумотҳои ў амирро маҷбур мекард, ки ба вай бо назари эътибор нигарад. Аҳмади Дониш ба сифтаи икотиби сафорати амир се маротиба ба Петербург сафар карда буд. Ин шиносоӣ юо Руссия ва маданияти мардуми рус дар тамоми ҳаёт ва фаъолияти ў нақши ҳалкунанда бозид.
Ба ақидаи вай агар амирро бо фоидаи маорифи халқ бовар кунонида шавад, гўё худи ҳамин барои ба тарзи нав сохтани ҳаёти воқеии мардуми Осиёи Марказӣ кофист. Рўҳи тамоми гуфтаҳои ўро меҳру муҳаббат нисбат ба халқ ва ғамҳорӣ барои саодатмандии мардум Фаро гирифтааст. Муҳимтарин асари Аҳмади Дониш рисолаи «Наводир-ул-вақоеъ» мебошад, ки аз маҷмўи порчаҳои илмии фалсафӣ, публисистӣ ва бадеӣ фароҳам омадааст. Аҳмади Дониш бо ақидаҳои фалсафии худ дар мавқеи идеалистӣ қарор дошта, монанди Абўалӣ ибни Сино ва Умари Хайём ба таълимоти абадияти олам ва офарида нашудани он мухлис будани худро низ изҳор доштааст. Ин дар шароити онвақтаи партаассуби Буҳоро ҳамаи пояҳоро ба ҷунбиш медаровард. Ў дар рисолаҳояш камбудию ноадолатиҳои ҷомеаи худро баён намудааст.
Вай ҳамчунин пешбинӣ карда буд, ки бартараф намудани ин камбудиҳою ноадолатии ҷомеа фақат бо ёрии мардуми рус ба мо муяссар ҳоҳад шуд. Бо ин ақидаҳояш Аҳмади Дониш тарафдорони худро зиёд кард. Ин гунна муносибати ўро устод Садриддин Айнӣ дар «Ёддоштҳо»-и худ хеле таъсирбахш ба қалам медиҳад. Аз ин ҷиҳат фикру ақидаҳои Аҳмади Дониш бо вуҷуди он нисбат ба муносибатҳои синфӣ ақидаи пешқдам ва прогрессивӣ буданд.
Бузургтарин хизмати Аҳмади Дониш аз он иборат аст, ки ў тавонист дар атрофии худ як гурўҳ пайравон, рўшанфикрон, маорифпарварони асри 19 ва ибтидои асри 20-и тоҷикро муттаҳид кунад. Яке аз инҳо Абдулқодирҳоҷаи Савдо буда тақрибан дар байни солҳои 1823-1824 дар Буҳоро таваллуд шудааст. Дар замони зиндагии савдо ақидаҳои маорифпарварӣ ва ҷунбиши афкори сиёсиву иҷтимоӣ ҳанўз дар аморати Буҳоро интишор наёфта буд. Он бедории фикрие, ки дар байни илму адаб ба вуҷуд омада буд, пас аз охири солҳои ҳафтодум рост меомад, ки давраҳои баъди таълифи «Наводир-ул-вақоеъ»-и Аҳмади Донишро дарбар мегирад. Савдо дар ғазал ва манзумаҳои тақлидиаш баъзе фикрҳои танқидӣ ва тарғиби ахлоқи некро ифода намудааст. Ин гуна дар байтҳои дар байтҳои алоҳидаи ғазалҳои бедилона ва ҳофизонаи ў дида мешавад.

Дидан карданд: 3189

Мавзӯъҳои монанд:

ДОВТАЛАБ КАИ ВА ЧЙ ТАВР БОЯД АЗ ҚАЙД ГУЗАРАД?

ДӮЗАНДАГӢ (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

АДРАСБОФӢ (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

ЗАРДӮЗӢ (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

КУЛОЛӢ (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

ЛИБОСҲОИ МИЛЛИИ ТОҶИКӢ (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

КАМАРБАНД (Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ)

ЮНЕСКО ва тамаддуни Осиёи Марказӣ

Алочабофӣ ва таърихи мухтасари он

“Боғкўчӣ”, яъне чӣ?

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: